5 rzeczy, które do związku wnoszą kobiety niekochane w dzieciństwie. Wieczne analizowanie i kontrola to nie wszystko

Niekochane w dzieciństwie kobiety nie przestają potrzebować miłości. Zaczynają jej tylko szukać w miejscach, w których łatwiej o powtórkę znanego scenariusza niż o prawdziwą bliskość. Psychologia nazywa to „wzorcami przywiązania” i „reenactmentem” - czyli odgrywaniem starej historii w nowych relacjach. Oto 5 najczęstszych rzeczy, które takie kobiety wnoszą do relacji romantycznych. Skąd biorą się te wzorce, jak wyglądają w praktyce i co można z nimi zrobić, żeby związek nie był przedłużeniem dziecięcego braku miłości.

Niekochane dziecko w dorosłym ciele

W psychologii mówimy o „deprywacji emocjonalnej” - to sytuacja, w której dziecko normalnie ma rodziców, dom, jedzenie, a jednak nie dostaje tego, co dla mózgu rozwijającego się człowieka jest kluczowe. Chodzi o czułość, uwagę, regulowanie emocji, poczucie bycia ważną. To jak posiadanie pięknego mieszkania bez ogrzewania - ściany stoją, ale w środku jest zimno. Te wczesne doświadczenia tworzą tzw. styl przywiązania. Jeżeli w domu panował chłód, odrzucenie, krytyka albo emocjonalna nieobecność, to bardzo często rozwija się przywiązanie lękowe lub unikające. Pierwsze sprawia, że człowiek „przykleja się” do drugiej osoby w relacjach. Drugie - że trzyma dystans, zanim ktoś zdąży go zranić. Oba style są w gruncie rzeczy różnymi sposobami na poradzenie sobie z tym samym: głębokim lękiem przed odrzuceniem. W praktyce często widać, że kobieta, która nie czuła się kochana jako dziecko, wchodzi w związek jak w pole minowe. Bardzo chce bliskości, a jednocześnie spodziewa się bólu. Jej umysł działa jak system alarmowy - reaguje na każdy szmer najgorszym scenariuszem. I to wcale nie jest przesada.

Jak dzieciństwo odbija się na osobach niekochanych w dzieciństwie?

Teoria przywiązania Johna Bowlby’ego i rozwinięte przez Mary Ainsworth badania pokazują jednoznacznie: wczesne relacje z rodzicami stają się matrycą dla późniejszych relacji romantycznych. To jak program operacyjny dla całego systemu - na nim odpalają się potem wszystkie „aplikacje” w postaci związków, przyjaźni, relacji zawodowych. Badania Hazan i Shaver pokazały, że styl przywiązania z dzieciństwa przenosi się na związki dorosłych. Osoby z historią emocjonalnego zaniedbania częściej deklarują lęk przed porzuceniem, trudność w zaufaniu i skłonność do wchodzenia w relacje z partnerami niedostępnymi emocjonalnie. Inne badania, np. pracy Judith Herman nad traumą relacyjną, podkreślają, że brak miłości ze strony ważnych dorosłych to mikro-trauma powtarzana latami. Co, więc, kobiety niekochane w dzieciństwie wnoszą do związku? Chociaż te rzeczy potrafią uprzykrzyć życie, to są też darami.

Nadmierna odpowiedzialność

Kobiety niekochane w dzieciństwie często wnoszą do związku nadmierną odpowiedzialność emocjonalną. W psychologii mówi się o „parentyfikacji” - dziecko emocjonalnie zajmuje miejsce rodzica. Mała dziewczynka pociesza mamę po kłótni z ojcem, „pilnuje” nastroju w domu, domyka konflikty, zanim wybuchną. Uczy się, że jej zadaniem jest utrzymać rodzinę w całości. W dorosłym życiu taka kobieta wchodzi w rolę emocjonalnej opiekunki partnera. Dba o jego nastrój, organizuje mu życie, tłumaczy jego wybuchy, racjonalizuje milczenie. W relacji pojawia się komunikat: „Ja dam radę unieść wszystko, tylko mnie nie zostawiaj”. To nie jest świadoma decyzja. To jest automatyczna strategia radzenia sobie z lękiem przed porzuceniem.

W praktyce wygląda to tak, że ona przeprasza za jego agresję, tłumaczy jego bierność, bierze na siebie winę za kryzysy. On bywa jak dziecko, ona jak jego emocjonalna matka. Ten układ jest znajomy - przypomina jej dzieciństwo - dlatego wydaje się „normalny”. Psychologicznie jest to jednak dysfunkcyjne. Związek partnerski zamienia się w relację opiekun-podopieczny.

Głód miłości

Deprywacja emocjonalna tworzy coś, co wielu autorów nazywa „głodem emocjonalnym”. To stan, w którym organizm jest tak spragniony ciepła, uwagi i potwierdzenia, że reaguje nadmiarowo na każdą ich namiastkę. Kobieta, która nie czuła się kochana w dzieciństwie, często bardzo intensywnie przeżywa początki relacji. Pierwsze zainteresowanie, pierwsze komplementy, pierwsze „tęsknię” działają jak narkotyk. Mózg zalewa dopamina, oksytocyna, adrenalina. To biologiczne koktajle zakochania, które u kogoś z historią zaniedbania są silniejsze. Stąd częste przekonanie: „Skoro tak bardzo za nim tęsknię i tak bardzo to przeżywam, to musi być miłość”. Psychologicznie to często wcale nie jest miłość, tylko uruchomiony stary głód. To mechanizm przypominający „uzależnienie od relacji” - relacja staje się sposobem regulowania emocji i poczucia własnej wartości. Takie kobiety często wracają do destrukcyjnych związków nie dlatego, że partner naprawdę jest wyjątkowy, ale dlatego, że on idealnie je karmi. Raz daje, raz zabiera. To przypomina dzieciństwo.

Niezwracanie uwagi na własne potrzeby

Brak miłości w dzieciństwie bardzo często łączy się z komunikatem: „Twoje potrzeby są za duże”, „Nie przesadzaj”, „Nie rób problemu”. Dziecko uczy się więc tłumić sygnały głodu, smutku, samotności. Psychologicznie to tzw. dysocjacja potrzeb - odcięcie się od własnych sygnałów wewnętrznych, bo kiedyś były źródłem wstydu lub kary. Dorosła kobieta z takim doświadczeniem wchodzi w związek z przekonaniem, że jej rolą jest „dostosować się”. Partner wybiera film, restaurację, tempo zbliżeń, sposób spędzania świąt. Ona mówi: „Mnie to wszystko jedno”. I to nie zawsze jest kłamstwo. Taka kobieta naprawdę nie czuje, czego chce.

Czy często mówisz sobie: „Nie wiem, czy tego chcę, czy nie chcę. Po prostu robię tak, jak on”? To nie jest brak charakteru. To jest efekt wieloletniego uczenia się, że twoje potrzeby są nieistotne. W praktyce związkowej oznacza to, że relacja jest asymetryczna. Jeden partner jest „źródłem decyzji”, drugi dostosowującym się tłem. Na początku wydaje się to wygodne dla obu stron. Po latach zamienia się w poczucie niewidzialności, a czasem w nagłe, niespodziewane wybuchy złości.

Nadmierna czujność i kontrola

Niekochane w dzieciństwie kobiety często były dziećmi, które „czytały” nastrój rodzica. Czy dziś będzie awantura, czy będzie cicho? Czy mama zamknie się w sobie, czy będzie dostępna? To tzw. hiperczujność - nadmierne napięcie uwagi nastawione na wykrywanie zagrożenia. W dorosłym związku ta sama strategia zamienia się w mikrokontrolę. Ona analizuje ton głosu partnera, długość odpowiedzi na SMS-y, przerwy w kontakcie. Tworzy w głowie scenariusze: „Na pewno się odkochuje”, „Na pewno ma kogoś”. Dla kogoś, kto nie jest świadomy tego, co dzieje się w głowie takiej kobiety może wyglądać to, jak zazdrość albo kontrolowanie wszystkiego. Partner czuje się osaczony, ona czuje się cały czas w niebezpieczeństwie. To nie jest chęć „władzy” nad partnerem, tylko próba odzyskania poczucia wpływu. W dzieciństwie nie miała kontroli nad tym, kiedy będzie zraniona. Teraz próbuje ją stworzyć, śledząc każdy sygnał.

Dwa skrajne style bliskości

Brak miłości w dzieciństwie najczęściej prowadzi do dwóch skrajnych styli funkcjonowania w bliskości. Jeden jest lękowo-przywiązaniowy - kobieta bardzo mocno wchodzi w relację, szybko się angażuje. Drugi jest unikająco-przywiązaniowy - kobieta deklaruje, że „nie potrzebuje związku”, „lepiej czuje się sama”, „nie lubi zależności”. Oba style mają wspólną przyczynę: lęk przed odrzuceniem. Różnią się tylko strategią obronną.

W stylu lękowym bliskość jest jak tlen. Brak kontaktu boli fizycznie. Niektóre kobiety nie potrafią wytrzymać kilku godzin bez odpowiedzi na wiadomość. Włącza się wtedy katastrofizacja - umysł dopisuje najgorszą możliwą historię. Uspokaja dopiero sygnał, że partner „jest”. To bardziej przypomina regulowanie ataku paniki niż naturalną tęsknotę. W stylu unikającym bliskość jest jednocześnie pożądana i zagrażająca. Kobieta trzyma dystans, ironizuje na temat „romantycznej miłości”, kończy relacje, kiedy zaczyna się robić poważnie. Często mówi: „Jak ktoś jest niedostępny, to mnie przyciąga. Jak ktoś jest naprawdę zainteresowany, to tracę ochotę”. To nie jest kaprys. To jest mechanizm obronny, który ma chronić przed powtórką z dzieciństwa: najpierw nadzieja, potem odrzucenie.

Co zrobić, jeśli w dzieciństwie nie doświadczyłaś miłości?

Widzisz siebie w powyższych opisach? Kobieta niekochana w dzieciństwie bardzo często latami nie wiąże swoich dzisiejszych problemów w relacjach z historią domu rodzinnego. Mówi o sobie: „Mam pecha do facetów”, „Za dużo wymagam”, „Jestem trudna”. To tak naprawdę internalizacja winy - dziecko, które nie dostało miłości, zakłada, że to ono jest problemem. Łatwiej pomyśleć „ze mną coś jest nie tak”, niż przyjąć do świadomości: „moi rodzice zawiedli”. Co zrobić w takiej sytuacji? Rozpoznanie tych pięciu wzorców u siebie jest pierwszym krokiem. Umysł przestaje wtedy traktować twoje reakcje jak wady, a zaczyna widzieć je jako dawne strategie przetrwania. Ta zmiana perspektywy zdejmie z ciebie ciężar.

Pomocne bywa kilka ruchów. Świadome zauważanie, kiedy wchodzisz w rolę opiekunki partnera, i zatrzymanie się choćby na jednym pytaniu: „Czego ja teraz potrzebuję?”. Stopniowe uczenie się nazywania swoich potrzeb - czasem zaczyna się to od prostych zdań typu: „Jestem zmęczona”, „Potrzebuję pobyć sama”. Praca nad regulacją emocji poza związkiem - tak, żeby relacja nie była jedynym „lekiem” na lęk i samotność. U niektórych osób konieczna jest też praca terapeutyczna nad traumą relacyjną z dzieciństwa. Zwłaszcza gdy historia obejmuje przemoc, uzależnienia, powtarzające się odrzucenia. Warto pamiętać, że związek nie jest psychoterapią, chociaż bywa ważny w procesie gojenia. Partner może dawać inną jakość bliskości niż ta z dzieciństwa, ale nie zastąpi procesu uporządkowania dawnych ran. Warto szukać profesjonalnej pomocy wtedy, kiedy widzisz, że wciąż wybierasz podobnych partnerów, wciąż wracasz do relacji, które cię ranią, albo kiedy twoje reakcje emocjonalne są znacznie silniejsze niż to, co realnie dzieje się w relacji.