Trudny quiz geografii Polski. Pytania tylko o miasta. Nie każdy odpowie nawet na połowę

Od 2023 r. oficjalnym liderem powierzchniowym Polski jest Gdańsk. Według danych GUS jego powierzchnia całkowita wynosi obecnie aż 683 km w.. Dla porównania wcześniejsza liderka – Warszawa – zajmuje 517 km kw. Skąd ta nagła zmiana w rankingu? To efekt nowych przepisów, które nakazały wliczanie w granice administracyjne miast tzw. morskich wód wewnętrznych (części Zatoki Gdańskiej). Dzięki temu zabiegowi Gdańsk "urósł" niemal dwukrotnie, a na podium rankingu wskoczyła również Gdynia (391 km kw.), spychając Kraków i Szczecin na dalsze pozycje/

Kielce to absolutny ewenement na mapie Polski, posiadający aż pięć rezerwatów przyrody położonych bezpośrednio w granicach administracyjnych miasta. Większość z tych obszarów, jak słynna Kadzielnia czy Wietrznia, to rezerwaty geologiczne powstałe w dawnych wyrobiskach, które dziś służą jako unikalne laboratoria przyrody pod gołym niebem. Tak wysokie nasycenie chronionymi obiektami przyrodniczymi sprawia, że Kielce są uznawane za jeden z najbardziej atrakcyjnych pod względem krajobrazowym ośrodków miejskich w kraju.

Łódź pełniła funkcję faktycznej stolicy administracyjnej tuż po wojnie, ze względu na ogromne zniszczenia Warszawy. Przez krótki czas to tutaj znajdowała się większość urzędów i instytucji państwowych.

To Warszawa jako pierwsza wprowadziła tramwaje konne w 1866 r. Linia łączyła Dworzec Wiedeński z Dworcem Petersburskim (późniejszym Dworcem Wileńskim) i nowo zbudowanym Dworcem Terespolskim (Dworcem Wschodnim). W 1873 r. powstała pierwsza linia w Gdańsku, w 1877 r. we Wrocławiu, w 1879 r. w Szczecinie, w 1880 r. we Lwowie i w Poznaniu oraz w 1882 r. w Krakowie.

Drugim najgęściej zaludnionym miastem wojewódzkim w Polsce jest Kraków. Choć stolica Małopolski ma dużą powierzchnię, jej dynamiczny przyrost ludności w ostatnich latach wyśrubował wynik do poziomu ok. 2460 osób/ na km kw. To zestawienie często zaskakuje, ponieważ przez dekady to Łódź była wiceliderem. Jednak z powodu postępującej depopulacji Łodzi oraz jednoczesnego rozwoju Krakowa, miasta te zamieniły się miejscami. Warto jednak pamiętać o statystycznym paradoksie: jeśli weźmiemy pod uwagę wszystkie miasta w Polsce (nie tylko te największe), to Warszawa wcale nie jest pierwsza. Tytuł najgęściej zaludnionego miasta w kraju od lat wędruje między Legionowem a Świętochłowicami, gdzie zagęszczenie przekracza 3500–3700 osób na km kw.

Choć jeszcze w XX w. trolejbusy kursowały w kilkunastu polskich miastach (m.in. w Warszawie, Poznaniu czy Słupsku), do dziś ten unikalny środek transportu przetrwał jedynie w trzech ośrodkach: Gdyni, Lublinie oraz Tychach. Tychy są tutaj przypadkiem szczególnym – sieć uruchomiono tam stosunkowo późno, bo dopiero w 1982 r., jako alternatywę dla kosztownej budowy linii tramwajowych. Obecnie polskie systemy trolejbusowe przeżywają renesans dzięki technologii In-Motion Charging. Nowoczesne pojazdy (tzw. jamniki) są wyposażone w baterie trakcyjne, które ładują się podczas jazdy pod siecią, a następnie pozwalają na pokonywanie kilkunastu kilometrów trasy bez kontaktu z przewodami. Dzięki temu trolejbusy w tych trzech miastach mogą obsługiwać osiedla pozbawione napowietrznej infrastruktury, de facto pełniąc funkcję autobusów elektrycznych, które nie wymagają długich postojów na ładowanie na pętlach. Co ciekawe, Lublin posiada obecnie największą i najnowocześniejszą sieć w kraju, liczącą ponad 70 km długości.

Zamość, ufundowany w 1580 r. przez Jana Zamoyskiego, to unikalny w skali światowej przykład renesansowej koncepcji "miasta idealnego". Włoski architekt Bernardo Morando nadał mu antropomorficzny kształt, w którym pałac pełni funkcję "głowy", a główna oś komunikacyjna stanowi "kręgosłup" całego organizmu. Plan zakładał matematyczną precyzję i symetrię, łącząc nowoczesne fortyfikacje bastionowe z funkcjonalną przestrzenią mieszkalną oraz handlową. Ze względu na niemal nienaruszony układ urbanistyczny, Stare Miasto zostało w 1992 r. wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

W 2015 r. doszło do historycznego połączenia miasta Zielona Góra z otaczającą je gminą wiejską, co niemal pięciokrotnie zwiększyło obszar administracyjny stolicy województwa lubuskiego. Dzięki tej fuzji w granice miasta włączono potężne kompleksy leśne, co radykalnie zmieniło statystyki dotyczące struktury gruntów. Obecnie lasy zajmują tam ponad 50 proc. całkowitej powierzchni, czyniąc miasto absolutnym liderem zalesienia wśród polskich metropolii wojewódzkich. Zielona Góra wyprzedziła tym samym dotychczasowych liderów rankingu, takich jak Katowice, Szczecin czy Bydgoszcz.

Niemieccy inżynierowie wznieśli tę konstrukcję w 1935 r., wykorzystując do budowy wieży wyłącznie drewno modrzewiowe łączone mosiężnymi śrubami. Dzięki wysokości 111 m maszt ten jest uznawany za najwyższą drewnianą budowlę w Europie i jeden z najważniejszych zabytków techniki radiowej na świecie. Obiekt trwale zapisał się w historii jako miejsce tzw. prowokacji gliwickiej, czyli sfingowanego ataku niemieckich grup dywersyjnych na własną placówkę 31 sierpnia 1939 r. To dramatyczne wydarzenie posłużyło III Rzeszy jako bezpośredni pretekst propagandowy do zbrojnej agresji na Polskę i rozpoczęcia II wojny światowej.

Park Śląski, zajmujący ponad 600 ha, powstał w latach 50. XX wieku na terenach wcześniej zdewastowanych przez intensywną działalność przemysłową. Choć administracyjnie leży w granicach Chorzowa, stanowi kluczowe miejsce rekreacji dla mieszkańców całej aglomeracji, będąc niemal dwukrotnie większym od nowojorskiego Central Parku. Na jego obszarze znajdują się unikalne obiekty, takie jak najstarsze w kraju planetarium, obszerny ogród zoologiczny oraz najdłuższa nizinna kolejka linowa "Elka". Obiekt ten jest uznawany za jeden z największych śródmiejskich kompleksów parkowych w Europie i pełni funkcję strategicznych "zielonych płuc" dla uprzemysłowionego regionu.

Świnoujście charakteryzuje się unikalnym w skali kraju położeniem, będąc jedynym polskim miastem usytuowanym w całości na archipelagu kilkudziesięciu wysp i wysepek. Choć administracyjnie miasto obejmuje aż 44 wyspy, codzienne życie mieszkańców koncentruje się na trzech największych: Uznamie, Wolinie oraz Karsiborze. Przez dziesięciolecia komunikacja między lewobrzeżną a prawobrzeżną częścią miasta opierała się wyłącznie na przeprawach promowych, co uległo zmianie dopiero po otwarciu tunelu pod dnem Świny w 2023 r. Pozostałe, niezamieszkane wyspy stanowią cenne przyrodniczo siedliska, chronione m.in. w ramach społecznych rezerwatów ptaków.

Falowiec przy ulicy Obrońców Wybrzeża w Gdańsku-Przymorzu to prawdziwy gigant architektury mieszkaniowej, mierzący aż 860 m długości. Budynek posiada 16 klatek schodowych i 11 kondygnacji, na których znajduje się blisko 1,8 tys. mieszkań. Statystyki wskazują, że obiekt zamieszkuje niemal 6 tys. osób, co sprawia, że pod jednym dachem żyje populacja odpowiadająca wielkością małemu miastu. Charakterystyczna bryła bloku, przypominająca morską falę, oraz system otwartych galerii łączących wejścia do mieszkań, czynią go jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli powojennego modernizmu. Obecnie gdański kolos uznawany jest za najdłuższy budynek mieszkalny w Polsce i jeden z największych tego typu obiektów w całej Europie.

Newsletter

Najlepsze teksty z Faktu! Bądź na bieżąco z informacjami ze świata i Polski