Zwolnienia lekarskie i zasiłki po nowemu. Trzeba uważać, bo kontrolerzy ZUS tylko na to czekają

Wokół nowych przepisów szybko pojawiło się wiele nieprecyzyjnych i sprzecznych informacji. Tymczasem ustawa jasno określa, co się zmienia, kiedy i kogo to dotyczy. Kluczowe jest jedno: nowe regulacje nie wchodzą w życie jednocześnie.

Zmiany, które zaczną obowiązywać po 14 dniach od ogłoszenia ustawy

Pierwszy pakiet dotyczy kontroli zwolnień lekarskich i orzekania o niezdolności do pracy.

Przepisy zostały doprecyzowane, aby usunąć wątpliwości, które pojawiały się przy kontrolach L4. Chodzi o ustawę z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Co konkretnie się zmienia?

• ZUS zyskuje jednoznaczne prawo do kontrolowania zwolnień lekarskich wystawianych z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny;
• ZUS będzie mógł też żądać od ubezpieczonego wyjaśnień i informacji, jeśli są one potrzebne do przeprowadzenia kontroli zaświadczenia lekarskiego.

Doprecyzowano też działania ZUS wobec lekarzy, którzy wystawiają zwolnienia nieprawidłowo:

• ZUS będzie mógł przekazywać dokumenty i informacje właściwym organom samorządu lekarskiego na potrzeby postępowań dotyczących odpowiedzialności zawodowej lekarzy i lekarzy dentystów.
• Odwołania od decyzji o cofnięciu upoważnienia do wystawiania zwolnień lekarskich nie trafią już do ministra, lecz do prezesa ZUS, który ponownie rozpatrzy sprawę.

Niechlubny rekord pobity. Ponad pół miliona emerytów z groszowymi wypłatami z ZUS

Zmiany, które wejdą w życie po 3 miesiącach od ogłoszenia ustawy

Ten etap jest kluczowy dla osób korzystających z L4. Dotyczy tego, co wolno, a czego nie wolno robić na zwolnieniu lekarskim.

• Praca i aktywność na L4 — nowe definicje

Podstawowa zasada się nie zmienia:

jeśli osoba na zwolnieniu lekarskim wykonuje pracę zarobkową, traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres L4.

Zmienia się natomiast druga przesłanka utraty zasiłku — zostaje precyzyjnie zdefiniowana.

Ubezpieczony straci prawo do zasiłku, jeśli będzie podejmował aktywność niezgodną z celem zwolnienia lekarskiego.

Ustawa wprowadza konkretne definicje:

• Praca zarobkowa to każda czynność o charakterze zarobkowym, niezależnie od formy zatrudnienia (etat, umowa, działalność);
• z wyjątkiem czynności incydentalnych, których podjęcia wymagają istotne okoliczności;
• Ważne: polecenie pracodawcy nie jest taką okolicznością;
• Aktywność niezgodna z celem zwolnienia to działania, które utrudniają lub wydłużają leczenie albo rekonwalescencję;
• Nie dotyczy to zwykłych czynności dnia codziennego ani incydentalnych działań wynikających z istotnych okoliczności.

Celem tych definicji jest jasne wskazanie, kiedy zasiłek przepada, a kiedy nie.

Kontrole zwolnień lekarskich — nowe uprawnienia

Kontrole nadal będą prowadzić:

• płatnicy składek (jeśli wypłacają zasiłki);
• ZUS.

Nowe przepisy jasno wskazują, że kontrola może dotyczyć:

• zwolnień z powodu choroby;
• zwolnień z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny;
• także osób, których tytuł ubezpieczenia już ustał.

Zmiany w orzecznictwie ZUS. Nie tylko lekarze

Ustawa wprowadza także zmiany w sposobie organizacji orzecznictwa w ZUS.

Nowością jest możliwość wydawania orzeczeń także przez inne zawody medyczne — w ściśle określonych sprawach:

• fizjoterapeuci — w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS;
• pielęgniarki i pielęgniarze — w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Zmieniają się też wymagania wobec lekarzy orzeczników:

• oprócz lekarzy specjalistów będą mogli orzekać także lekarze w trakcie specjalizacji lub z co najmniej 5-letnim stażem;
• osoby pełniące funkcje nadzorcze w orzecznictwie muszą mieć tytuł specjalisty.

Uelastycznione zostaną formy zatrudnienia kadry medycznej — możliwe będą zarówno umowy o pracę, jak i umowy o świadczenie usług (z wyjątkiem stanowisk nadzorczych).

Zmieniają się także zasady ustalania wynagrodzeń — będą one powiązane z przeciętnym wynagrodzeniem w gospodarce narodowej, a szczegółowe mnożniki określi rozporządzenie ministra.

ZUS zasypany wnioskami. Polacy ruszyli po pieniądze. Korzystne zmiany w stażu pracy

Zmiany, które wejdą w życie od 1 stycznia 2027 r.

Kolejna grupa przepisów zacznie obowiązywać dopiero od 1 stycznia 2027 r. i dotyczy przede wszystkim wystawiania zwolnień lekarskich oraz zasad orzekania w ZUS.

• Zwolnienia lekarskie przy kilku źródłach pracy

Do końca 2026 r. obowiązuje zasada, że jeśli osoba podlega ubezpieczeniom społecznym z więcej niż jednego tytułu — np. pracuje w dwóch firmach albo łączy etat z umową zleceniem — to niezdolność do pracy dotyczy każdego z tych tytułów. W takiej sytuacji lekarz wystawia oddzielne zwolnienie lekarskie dla każdego miejsca pracy.

Od 1 stycznia 2027 r. to się zmieni. Na żądanie ubezpieczonego lekarz nie będzie musiał wystawiać zwolnienia z danego tytułu, jeśli rodzaj pracy pozwala na jej wykonywanie mimo choroby. Przykładowo: osoba zatrudniona u dwóch pracodawców, która nie może wykonywać jednej pracy, ale drugą — ze względu na jej charakter — nadal może świadczyć, nie będzie musiała brać L4 w obu miejscach.

W takiej sytuacji ubezpieczony będzie zobowiązany poinformować płatnika składek, na jaki okres zostało wystawione zwolnienie z innego tytułu. W pozostałym zakresie zasady wystawiania zwolnień lekarskich nie ulegną zmianie.

• Jednolite zasady orzekania i e-wizyty

Od 2027 r. wprowadzone zostaną także jednolite zasady i tryb wydawania orzeczeń dla potrzeb ustalania prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz innych spraw należących do właściwości ZUS. Przepisy dotyczące orzecznictwa zostaną zebrane w jednym akcie prawnym — ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych — co ma uporządkować i ujednolicić procedury.

Nowe regulacje przewidują m.in.:

• jednoosobowe orzekanie — zarówno przy pierwszym orzeczeniu, jak i przy ponownym rozpatrywaniu sprawy po sprzeciwie lub zarzucie wadliwości; tylko w sprawach szczególnie skomplikowanych możliwe będzie orzekanie przez trzech lekarzy łącznie;
• możliwość przeprowadzania e-wizyt, czyli badań z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych;
• wydawanie orzeczeń w formie elektronicznej oraz nowe sposoby ich doręczania;
• wprowadzenie maksymalnego terminu 30 dni na wydanie orzeczenia oraz prawa do wniesienia ponaglenia;
• doprecyzowanie zasad dostępu ZUS do dokumentacji medycznej, w tym 14-dniowy termin na jej udostępnienie przez placówki medyczne;
• uszczegółowienie przepisów dotyczących nadzoru Prezesa ZUS nad orzecznictwem lekarskim.

Te zmiany mają uporządkować procedury, ujednolicić zasady orzekania i zwiększyć przejrzystość całego systemu.

Niepokojący komunikat. Prezes ZUS jest w szpitalu. Wiadomo, kto go zastępuje

Źródło: ZUS